Historia

Kaligula

Aleksander Myśliński

Rzym przetrwał panowania szalonych władców i pozostał najbardziej cywilizowanym państwem na świecie. Pokazuje to, jak silne podstawy miało cesarstwo, jeśli nawet tak szalone panowanie nie mogło go zniszczyć.

Historia cesarstwa rzymskiego nie przestaje fascynować. Podziwiamy Rzym za wielkie osiągnięcia, ale jednocześnie jego historia dostarcza wielu informacji stanowiących ważny przyczynek do patologii władzy. Zainteresowanie cesarskim Rzymem związane jest także z tym, że dysponujemy na ten temat dużą liczbą źródeł. W tamtym okresie pojawiło się wielu wybitnych historyków, którzy do dzisiaj czytani są nie tylko ze względu na dane źródłowe, lecz także styl i mądrość. Warto przede wszystkim zwrócić uwagę na dwóch autorów – Tacyta i Swetoniusza. Tacyt był politykiem rzymskim i pełnił w swoim życiu najwyższe funkcje w państwie m.in. kwestora, pretora i konsula. Jest znany przede wszystkim jako autor „Roczników” i „Dziejów”, książek, w których zasłynął obiektywizmem i przenikliwością w rozumieniu ludzkich charakterów i wyborów. Tacyt kierował się dewizą sine ira et studio – bez gniewu i stronniczości – co stało się punktem odniesienia dla wielu późniejszych historyków. Swetoniusz był przyjacielem Tacyta. Nie zajmował tak wysokich urzędów, jak jego przyjaciel, ale doszedł na krótko do funkcji szefa cesarskiej kancelarii za panowania Hadriana. Swetoniusz jest znany przede wszystkim jako autor „Żywotów Cezarów”, które dotyczą tych samych wydarzeń i bohaterów, co odpowiednie części „Roczników” Tacyta.

O cesarzu, o którym będzie mowa w dalszej części artykułu – Kaliguli – wiedzę czerpiemy przede wszystkim z dzieła Swetoniusza i cytaty poniższe pochodzą właśnie z jego dzieła. To, co pisze Swetoniusz na temat Kaliguli, to jedna z najbardziej przejmujących analiz patologii władzy. Współcześnie niektórzy historycy podważają wiarygodność Swetoniusza, ale warto zauważyć, że fakty przez niego przedstawione zostały powtórzone także przez innych. Wiarygodności dodaje mu także relacja słynnego filozofa Seneki, który był współczesnym Kaliguli i znał dobrze stosunki na dworze.

Początki

Przed objęciem pełnej władzy niewiele zapowiadało późniejszy charakter rządów Kaliguli. Był on synem słynnego dowódcy wojskowego Germanika, powszechnie lubianego i cenionego za wiele przymiotów osobistych. „Niewątpliwie posiadał Germanik wszelkie zalety duchowe oraz fizyczne w takim stopniu, w jakim tego nikomu nie udało się osiągnąć: piękność i niezwykłą odwagę bojową, wybitne uzdolnienia w zakresie wymowy i nauki w obydwu językach: greckim i łacińskim, szczególną dobroć, niebywałą i owocną żarliwość w jednaniu sobie ludzkiego uznania i zdobywania miłości”.

Jego syn Gajus przeszedł do historii jako Kaligula, co było przezwiskiem nadanym mu jeszcze jako dziecku przez żołnierzy obozowych, wśród których przebywał. Słowo caliga oznaczało sandał żołnierski, caligula to zdrobnienie tego terminu – sandałek. Ów sandałek był postacią bardzo popularną wśród żołnierzy i jako młodzieniec był człowiekiem lubianym. Kaligula zdobywał wiedzę polityczną na dworze cesarza Tyberiusza, który usynowił jego ojca Germanika, więc był dla niego dziadkiem. Na dworze cesarskim okazał się bardzo zręcznym graczem, doskonale udając i nie zdradzając swoich prawdziwych uczuć. „Swoje własne cierpienia krył pod maską niewiarygodnej obojętności (…)”. Nie zdradzał się ze swoimi prawdziwymi uczuciami, ale niektórzy, w tym sam Tyberiusz, dostrzegali niepokojące objawy jego chorych skłonności. „Gorliwie przyglądał się egzekucjom i torturom skazańców. Zamaskowany peruką i długą szatą obiegał nocami karczmy i cudze alkowy”. Zdradzał także zamiłowanie do tańca i śpiewu. Sadysta i artysta zarazem.

Po śmierci Tyberiusza Kaligula przejął po nim władzę. Historycy przypuszczają, że śmierć Tyberiusza nie była naturalna – kazał go zabić właśnie Kaligula. Tyberiusz przewidział na swoich następców Kaligulę i swojego syna Gemellusa – mieli dzielić się władzą. Kaligula bardzo szybko pozbył się rywala do tronu i objął pełnię władzy. Co ciekawe, objęcie przez niego tronu spotkało się z pozytywnym przyjęciem Rzymian. Miała na to wpływ reputacja jego ojca Germanika, który był bardzo popularnym przywódcą. W każdym razie na spotkanie z nowym cesarzem wychodziły wiwatujące tłumy. Nazywano go „gwiazdą”, „pieszczotką”, „chłopaczkiem”. Powszechne było świętowanie na cześć nowego władcy. W ciągu trzech miesięcy, w geście podziękowania za nowego władcę, Rzymianie złożyli bogom ofiarę ze stu sześćdziesięciu tysięcy sztuk bydła.

Poprzednia
1 2 3

Wstępniak

Dostęp do serwisu

Wydanie papierowe, Android, iOS, WWW, ebook.

Komentarz rysunkowy

Felietony

Leszek Nowak

Narodowy bolszewizm

W kręgach antysemickiej prawicy Rosja po rewolucji stała się “nową Judeą”, ziemią podbitą i okupowaną przez Żydów.

Grzegorz Braun

Bohaterowie spod ciemnej gwiazdy

Powiedz mi, jakich czcisz bohaterów, a powiem ci, kim jesteś – w przypadku Polaków ta zasada sprawdza się doskonale. Nasz „narodowy panteon” znakomicie obrazuje zamęt duchowy i dezorientację intelektualną, w jakiej utrzymywani jesteśmy od pokoleń – o zgrozo, także przez własnych dziejopisów.